Przeglądaj wg Słowo kluczowe "pedologia"

Teraz wyświetlane 1 - 1 z 1
  • Miniatura
    Pozycja
    Nowe wychowanie w Polsce. Wybór źródeł
    (Oficyna Wydawnicza AFM Uniwersytetu Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie, 2026) Wnęk, Jan
    Wstęp:"Ruch nowego wychowania był w dziejach światowej pedagogiki wydarzeniem bezprecedensowym. Odcisnął silne piętno na teorii i praktyce pedagogicznej, wnosząc na długie lata innowacyjne treści do rozważań nad wychowaniem i edukacją dzieci. Myśli wypowiedziane przez wybitnych przedstawicieli nowego wychowania były na przestrzeni dziesiątek lat przedmiotem rozważań i analiz pedagogów z różnych krajów, ich dzieła tłumaczono na języki obce, skrupulatnie omawiano i oceniano, a niektóre idee wprowadzano z dużymi nadziejami do praktyki pedagogicznej. W szybkim tempie rosła zasobność literatury naukowej, wydawano coraz więcej czasopism, do których artykuły nadsyłali badacze reprezentujący odmienne środowiska naukowe. Biblioteki zapełniały się dziełami poruszającymi zróżnicowane tematy psychologiczno-pedagogiczne. Ruch nowego wychowania dokonał kopernikańskiego przewrotu w pedagogice, stawiając dziecko w centrum zainteresowań pedagogicznych. Wiara w moc nowych prądów pedagogicznych była u wielu teoretyków i praktyków wychowania bardzo silna, dawała fundamenty do snucia marzeń o uczynieniu z wychowania narzędzia dającego szczęście ludzkości. Nowoczesne formy wychowania były coraz intensywniej popularyzowane po pierwszej wojnie światowej. Do 1939 r. powstała bogata literatura upowszechniająca złożone problemy nowego wychowania. Korzeni tych nowych koncepcji pedagogicznych należy szukać w drugiej połowie XIX w., kiedy to badania psychologów eksperymentalnych przyniosły nowe odkrycia. Dały one impuls do dalszych prac i studiów, a nazwiska takich badaczy, jak Wilhelm Wundt (1832–1920), Hermann von Ebbinghaus (1850–1909), Alfred Binet (1857–1911), John Dewey (1859–1952) czy Edward L. Thorndike (1874–1949), stały się znane na całym świecie. Wundt uważany jest za pioniera psychologii eksperymentalnej. W założonym przez siebie w Lipsku laboratorium psychologicznym zapoczątkował innowacyjne badania naukowe, którymi wówczas zainteresowało się wielu pedagogów i psychologów, w tym Polacy. Inny z psychologów niemieckich, Ebbinghaus, pracując na uniwersytetach we Wrocławiu i Halle, zainicjował studia naukowe nad pamięcią człowieka. Z kolei związany miejscem pracy z Sorboną francuski psycholog Binet był współtwórcą testów do badań inteligencji. Testy te były z powodzeniem wykorzystywane do badań dzieci. Dokonania Bineta miały niebagatelny wpływ na rozwój badań pedologicznych. Fundamenty psychologii wychowawczej tworzył na początku XX w. amerykański psycholog Thorndike, członek wielu towarzystw naukowych. Najgłośniejsze jednak osiągnięcia w dziedzinie pedologii miał inny Amerykanin, Dewey, uchodzący za najwybitniejszego przedstawiciela amerykańskiego progresywizmu. W ciągu swojego długiego życia napisał dzieła, które trwale zapisały się w dziejach edukacji, a głoszone przez niego hasło „uczenie się przez działanie” stanowiło podstawę rozważań nad wcielaniem w życie idei szkoły pracy. Dewey, podróżując po świecie, skutecznie popularyzował idee nowego wychowania, głosząc wszędzie, że nieodzowna jest reforma pracy pedagogicznej z dziećmi uwzględniająca osiągnięcia różnych nauk dynamicznie rozwijających się od drugiej połowy XIX w. Dzięki zastosowaniu kwestionariuszy i dzienników obserwacji badacze zdobywali cenny materiał do analizy, lepiej zaczęto rozumieć rozwój dziecka w różnych fazach jego życia. To wszystko wpływało pobudzająco na kształtowanie zainteresowań dzieckiem u nauczycieli, pogłębianie rozumienia istoty samokształcenia i dążenia do poznawania postępu wiedzy pedagogicznej. Impulsem do obserwacji i analiz procesu nauczania oraz wychowania dzieci była praca szkół eksperymentalnych, które wprowadzały proces pedagogiczny zupełnie odmienny od herbartowskiego, a kładący nacisk na „samodzielność ucznia, jego działanie i pracę”. Szkoły eksperymentalne stawały się swego rodzaju kuźnią nowatorskiej pracy pedagogicznej z dzieckiem. Dla nauczycieli były wielkim wyzwaniem do innowacyjnych działań i wnoszenia w codzienną praktykę pedagogiczną prekursorskich rozwiązań. Pedagodzy pracujący w szkołach eksperymentalnych skrupulatnie poznawali wyniki badań pedologicznych i dążyli do ich pełnego zastosowania w pracy wychowawczej z dziećmi. Rozwój zainteresowań dzieckiem i dzieciństwem sprawił, że już przed pierwszą wojną światową zaczęto organizować naukowe sympozja poświęcone pedologii, modne stawały się wyjazdy naukowe do ośrodków słynących z nowatorskich badań psychologiczno-pedagogicznych. Udział nauczycieli w konferencjach dawał im możliwość bezpośredniego zetknięcia się z prekursorską myślą edukacyjną, poznania opinii pedagogicznych ekspertów z różnych państw świata. Nowoczesna wiedza pedagogiczna zaczęła w niedługim czasie docierać także na ziemie polskie. Na przełomie XIX i XX w. idee nowego wychowania były już wyraźnie widoczne w literaturze wydawanej w Królestwie Polskim i w Galicji. O problemach nowego wychowania informowały najważniejsze ówczesne polskie czasopisma pedagogiczne. W publikacjach tych zawierano wiadomości o światowej twórczości pedologicznej, promowano myśli o dziecku i dzieciństwie wypowiadane przez wybitnych przedstawicieli ruchu nowego wychowania, pionierów badań prowadzonych nad dziećmi. Dzięki tłumaczeniom i recenzjom zagranicznej literatury pedagogiczno- psychologicznej stosunkowo szybko znane stały się u nas dzieła takich autorów, jak Binet, Dewey, William James (1842–1910), Ellen Key (1849–1926), Maria Montessori (1870–1952), James Sully (1842–1923) czy Wundt. Rozprawy te oceniano i omawiano na kartach czasopism, niektóre z nich były poprzedzane przedmową wyjaśniającą istotę myśli autora. Przekłady zagranicznego piśmiennictwa z dziedziny pedagogiki i psychologii uzupełniały i rozszerzały stan polskiej wiedzy o światowych badaniach w dziedzinie pedologii. Z tą najnowszą literaturą zaznajamiali się nie tylko czytelnicy prowadzący badania naukowe, ale również nauczyciele pracujący na co dzień z dziećmi oraz młodzieżą. Ogłaszanie w języku polskim rozpraw traktujących o badaniach nad dzieckiem i dzieciństwem świadczy o rosnącym w okresie niewoli narodowej zapotrzebowaniu na innowacyjną wiedzę pedagogiczną, chęci zastąpienia przestarzałych form wychowania nowymi metodami wyrosłymi na gruncie ścisłych studiów naukowych. Niektórzy z krytyków szkoły tradycyjnej i wychowania w duchu dawnych ideałów wypowiadali swe przekonania w sposób bardzo przekonujący, prowokowali niekończące się dyskusje nad możliwościami rozwoju pajdocentryzmu."(...)