Repozytorium Uniwersytetu
Andrzeja Frycza Modrzewskiego
w Krakowie
Witaj w Repozytorium Uniwersytetu
Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie
Repozytorium eRIKA to cyfrowa kolekcja dokumentów stanowiących świadectwo naukowej, badawczej oraz dydaktycznej działalności pracowników Uniwersytetu Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie. Znajdziesz tu między innymi: artykuły naukowe, książki i fragmenty książek, rozprawy doktorskie, raporty z prac badawczych, nagradzane prace magisterskie i licencjackie oraz materiały konferencyjne. A wszystko w otwartym dostępie! Zbiory w DSpace
Wybierz Zbiór, aby przeglądać jego Kolekcje
Teraz wyświetlane 1 - 5 z 5
Najnowsze publikacje
Administracyjnoprawne aspekty kodeksowego stosunku pracy
(Oficyna Wydawnicza AFM Uniwersytetu Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie, 2026) Maciejko, Wojciech
Wprowadzenie: "1. Uwagi ogólne. Nieprzypadkowo termin „zakład pracy” przywodzi na myśl zakład jako taki, a więc zakład o charakterze publicznoprawnym. Sfera wykonywania pracy zarobkowej w pewnej fazie rozwoju państwowości
uległa bowiem uzakładowieniu, upublicznieniu. Zakład niewątpliwie jest zorganizowaną, zinstytucjonalizowaną postacią realizacji aktywności, realizacji stosunków społecznych, zabiegów o dobra i wartości, jest polem do układania względnie stabilnych interesów prowadzącego zakład i pracownika. Można stwierdzić, że w tych wypadkach, w których osoba fizyczna czerpie środki utrzymania z relacji prawnej opartej na stosunku zarobkowym ukształtowanym w sposób stabilny, mającym gwarantować trwałe podłoże realizacji celów życiowych, państwo nie pozostawia tej relacji prawnej zupełnej swobodzie umawiających się stron, tzn. zatrudniającemu i zatrudnionemu. Pewna arytmetyka pozwalająca wykreować sumę stabilnych relacji zatrudnieniowych przesądza przecież o stabilności państwa, w tym o jego podstawach do oczekiwania stabilnych wpływów budżetowych z racji danin dochodowych i podwalin wizji budowania dobrobytu obywateli; stabilność dochodowa pracownika otwiera drogę do snucia planów rozwoju, budowy własnej pozycji obywatela i samorealizacji na polu zawodowym, rodzinnym, społecznym, państwowym.
Zakład pracy systematyzuje i instytucjonalizuje pracę. Czyni z pracy źródło wspólnoty zakładowej (załogi), a przez to utrwala relację zatrudnienia, czyni z niej wartość zasługującą na stabilizację, przynajmniej względną, mierzoną stopniem stabilności relacji prawa prywatnego, na tyle trwającą, na ile wystarcza zgodnej woli umawiających się stron. Podobnie jak zakład administracyjny działa w celu realizacji dóbr (głównie usług o podłożu użyteczności publicznej i zaspokajania zbiorowych potrzeb ludności); został ukształtowany na wzór podmiotów stosujących model działania władzy. Zakład pracy, a nominalnie pracodawca, został wyposażony w funkcję „uspołecznienia”, a może nawet „upublicznienia” czy „upaństwowienia” procesów pracy. Sam z siebie, jako twór wywodzący się z prawa cywilnego, w odróżnieniu od zakładu administracyjnego, nie ma podłoża publicznoprawnego, stąd państwo za pomocą przepisów prawa o charakterze bezwzględnie obowiązującym wprowadza prawne gwarancje prawidłowości mechanizmów zakładowych w procesach pracy. Czyni to nie tylko przez instytucje prawa pracy, łagodzące nierównorzędność ekonomiczną stron stosunku pracy, ale również przez instytucje prawa publicznego, prawa administracyjnego.
Praca, z racji jej stabilności organizacyjnej, która ze strony pracodawcy przyjmuje postać zakładu pracy, stała się, zwłaszcza w realiach powojennych, głównym sposobem długofalowego układania relacji związanych z utrzymaniem się obywateli. Powszechny, a nawet masowy, walor stosunku pracy legł u podstaw zainteresowania państwa, bowiem zarówno skala, jak i łatwość do asymilacji ideologii pracy, przy tej metodzie zarobkowania, nie mogły okazać się dla aparatu władzy publicznej obojętne. Zakładowość stosunku pracy wzmacnia też, rezonuje tę naturalną cechę stosunku pracy, która obejmuje dominującą pozycję pracodawcy, a to stanowi zawsze – zwłaszcza z punktu widzenia ekonomicznego – pokusę dla jej wykorzystywania przez pracodawcę. „Dawanie”, oferowanie pracy, już ex definitione daje podstawy do kreowania wizji wycofania się przez oferenta z oferty lub nawet umowy, a taka, stojąca przed pracownikiem, wizja bezrobocia nie może być zdrowym aksjologicznie motorem napędowym stosunku pracy. Prowadzi do wyzysku ze strony pracodawcy. Ten swoisty układ zależności obejmujący: masowość pracy, stabilność utrzymania się, zakładowość pracodawcy kreującą jego instytucjonalność i silniejszą pozycję instytucji zakładu – sprawiły, że praca w ocenie państwa wymaga publicznoprawnej ingerencji, zwłaszcza jurysdykcyjnej, w celu ochrony pracownika; ochrony przed zapędami ekonomicznymi pracodawcy, przed samowolą administracji zakładu pracy i wreszcie przed innymi pracownikami o konkurencyjnych roszczeniach.
Stosownie do art. 24 zd. 1 Konstytucji RP1 „praca znajduje się pod ochroną Rzeczypospolitej Polskiej”. Jednak najczęściej podkreślana strona tej ochrony to ochrona warunków pracy, która odnosi się do nadzoru państwa nad sposobem realizacji stosunku pracy; w tym jednak sensie ochrona publiczna ma walor wtórny i jest niejako transponowana na grunt prawa pracy jako szczególna postać dbałości o bezpieczeństwo i porządek publiczny na terenach zakładów pracy. Publiczna ochrona wymaga jednak wyeksponowania w jej podstawowej formule, tzn. jako ochrona pracy jako taka. W tym sensie państwo stoi na stanowisku, że praca w rozumieniu globalnym, jako zjawisko powszechne i kluczowe dla mas obywateli, jest podstawą gospodarstwa narodowego. Urobek pracowników przeszłych pokoleń jest widoczny w postaci współczesnego stanu dóbr narodowych, statusu kulturowego jednostki i jej pomyślności. Nie można zapominać, że norma kluczowa dla tej postaci ochrony pracy wynika z preambuły Konstytucji, która stanowi, że „W trosce o byt Ojczyzny […] wdzięczni naszym przodkom za ich p r a c ę […] ustanawiamy […] prawa podstawowe dla państwa”.
Praca w sensie publicznym winna być zatem traktowana, z racji na jej cechy w ujęciu ogólnonarodowym, jako dobro publiczne, wartość wymagająca ochrony państwa przed nieusprawiedliwionym rozwiązywaniem relacji pracowniczych oraz przed wypaczaniem funkcji przypisanej temu stosunkowi prawnemu przez silniejszą ze stron.
Z tych też względów warto podjąć refleksję nad płaszczyznami, w jakich państwo, przy pomocy organów administracji publicznej oraz instytucji prawnych właściwych prawu administracyjnemu, podejmuje ingerencję w stosunki pracy, tzn. w jaki sposób pracę chroni i w jaki sposób wpływa na nawiązanie, wykonywanie oraz rozwiązanie stosunku pracy. Poza zakresem zainteresowań opracowania jest obszar administracyjnych stosunków pracy – stosunków służbowych nawiązywanych z mocy decyzji administracyjnej. Ich bowiem natura wskazuje na pełne ulokowanie w reżimie prawa administracyjnego. Przedmiotem zainteresowania mają być tu natomiast te relacje pracownicze, które z jednej strony kształtowane są stosunkiem pracy w rozumieniu k.p.2, a z drugiej – na prawa i obowiązki stron stosunku pracy wpływa w jakiś sposób administracja publiczna, zainteresowana narzucaniem swojej woli wbrew – wydawałoby się – idei stosunku pracy podporządkowanej nawiązanej przecież w sferze prywatnych interesów umawiających się stron."(...)
Przestępstwo obrazy czci popełnione drukiem w świetle orzecznictwa Sądu Okręgowego w Krakowie w latach 1919–1939
(Oficyna Wydawnicza AFM Uniwersytetu Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie, 2026) Dutka, Paweł
Wstęp: "Temat obrazy czci popełnionej drukiem zasługiwał na zainteresowanie z kilku względów. Powinien budzić atencję zarówno prawników, jak i historyków, w szczególności historyków prasy, prasoznawców, socjologów, a nawet politologów. Tych ostatnich z uwagi na to, że znaczna część spraw o obrazę czci popełnioną drukiem dotyczyła polityków. Przedmiotem wielu inkryminowanych artykułów była ostra polemika czasopism funkcjonujących jako organy partii politycznych. Z socjologicznego punktu widzenia praca daje pewien obraz tego, „o co obrażali się” przedstawiciele najwyższych warstw społecznych okresu międzywojennego i jaki język służył do „obrażania” innych. Z punktu widzenia nauki prawa przestępstwa skierowane przeciwko czci i godności (w tym przestępstwo obrazy czci popełnionej drukiem) w okresie międzywojennym są warte uwagi ze względu na bardzo istotne zmiany, jakie dokonały się w tym okresie w prawie pozytywnym, zwłaszcza na obszarze byłego zaboru austriackiego, zarówno w przepisach prawa materialnego, jak i prawa procesowego, odnoszące się do ścigania ww. czynów. Zmiany na obszarze, gdzie obowiązywało po odzyskaniu niepodległości prawo austriackie, były najgłębsze i co istotne – przyczyniły się do wprowadzenia rozwiązań prawnych zbliżonych do obecnie obowiązujących. Dotyczy to zarówno znamion występków zniesławienia i znieważenia, jak i procedury karnej w zakresie ich ścigania.
Ustawa karna austriacka z 1852 r., która w okresie międzywojennym była powszechnie oceniana jako przestarzała i zbyt kazuistyczna, przewidywała aż trzy zasadnicze typy zniesławienia, a przy uwzględnieniu typu czynu w postaci wystawienia na publiczne pośmiewisko (później formalnie zdepenalizowanego) – cztery typy. Ponadto ustawa zawierała wiele typów przestępstw mających charakter przepisów szczególnych, których przedmiotem ochrony była dobra sława i godność, a które wyodrębniono z uwagi na okoliczności popełnienia tych czynów, w tym z uwagi na przedmiot zamachu – osobę czy instytucję, którą zniesławiono czy znieważono. Jeżeli chodzi o przepisy prawa procesowego, co najistotniejsze, przestępstwa obrazy czci popełnione drukiem na gruncie procedury austriackiej należały do jurysdykcji sądów przysięgłych. W okresie międzywojennym treść przepisów procedury karnej dotyczących ścigania przestępstw obrazy czci – zwłaszcza w wyniku wejścia w życie Kodeksu postępowania karnego z 1928 r. oraz Kodeksu karnego z 1932 r. – uzyskała kształt co do zasady identyczny z obecnym stanem prawnym w zakresie ścigania przestępstw zniesławienia i znieważenia.
Należy przy tym zauważyć, że na podstawie prawa cywilnego w początkach okresu międzywojennego, tak na gruncie prawa austriackiego, jak i rosyjskiego oraz niemieckiego, w praktyce nie było możliwości skutecznego dochodzenia zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w wyniku pomówienia, jeżeli zniesławienie nie było powiązane bezpośrednio ze szkodą stricte materialną. Postępowanie karne było zatem jedyną drogą dochodzenia praw w przypadku tego rodzaju czynów. Nawet po wprowadzeniu znanego obecnie (i coraz mocniej krytykowanego) dualizmu ochrony prawnej w tym zakresie (zadośćuczynienie tego rodzaju przewidywał już bowiem Kodeks zobowiązań z 1934 r.) dla ludzi honorowych, którzy zgodnie z duchem czasu odrzucali pojedynek jako możliwą reakcję na zniewagę, nadal w zasadzie jedyną odpowiednią drogą do uzyskania zadośćuczynienia przez oczyszczenie się z zarzutów i przykładne ukaranie sprawcy
stanowiło postępowanie karne.
Temat niniejszej pracy jest interesujący także z uwagi na aktualne spory doktrynalne w zakresie zasadności penalizacji zniesławienia i znieważenia. Należy zauważyć, że jeżeli chodzi o zmianę przepisów prawa karnego materialnego, J. Makarewicz i inni przedstawiciele doktryny wywodzący się z ośrodków naukowych byłego zaboru austriackiego odegrali kluczową rolę, a rozwiązania prawne, które ostatecznie zostały wypracowane w okresie międzywojennym, również w zakresie procedury karnej, funkcjonują do dnia dzisiejszego w zasadniczo niezmienionej formie. Rozwiązania te powinny stanowić punkt wyjścia przy obecnych rozważaniach o ewentualnych istotnych zmianach w zakresie ścigania przestępstw zniesławienia i znieważenia.
Warto nadmienić, że akta Sądu Okręgowego w Krakowie dotyczące ww. przestępstw, znajdujące się w zbiorach Archiwum Narodowego w Krakowie, nie były dotąd przedmiotem pogłębionych badań naukowych. Zagadnienia prawne dotyczące obrazy czci ukazano w świetle orzecznictwa tegoż sądu, co pozwoliło z jednej strony uzyskać jeszcze pełniejszy obraz rzeczywistego zastosowania przepisów prawa materialnego i procesowego w zakresie przestępstw obrazy czci popełnionych drukiem, a z drugiej strony – pozwoliło naświetlić charakter ówczesnych zniewag i sposób definiowania czci i godności jako dóbr prawnych.
Celem monografii była także systematyzacja wiedzy na temat wprowadzonych w okresie międzywojennym najistotniejszych zmian w przepisach prawa materialnego oraz procesowego odnoszących się do przestępstw zniesławienia i znieważenia, popełnionych za pomocą pisma drukowego, brakuje bowiem szczegółowego opracowania w tym zakresie. Punkt odniesienia stanowiły przepisy obowiązujące po odzyskaniu niepodległości na terenie byłego zaboru austriackiego stosowane w praktyce przez Sąd Okręgowy w Krakowie2. Praca zawiera syntetyczne ujęcie i analizę wskazywanych przez doktrynę ocen dokonanych zmian w przepisach prawa, i celu tych zmian, w konfrontacji z praktyką orzeczniczą tego sądu."(...)
Chemical safety of Acheta domesticus powders: a cross-country study of trace elements, mycotoxins and feed-derived pesticide residues
(De Gruyter, 2026-07-07) Kurek, Jakub Michał; Kowalczewski, Przemysław Łukasz; Stuper-Szablewska, Kinga; Buśko, Maciej; Perczak, Adam; Ruszkowska, Millena; Proch, Jędrzej; Nowicki, Marcin; Niedzielski, Przemysław; Krejpcio, Zbigniew
Abstract: "Among edible insect species, the house cricket (Acheta domesticus) has gained particular prominence in commercial insect farming and various food applications. Since insects intended for use as food or feed can bioaccumulate biological and chemical contaminants, rigorous safety monitoring is essential. The objective of this study was to assess the levels of trace elements, mycotoxins, and pesticide residues in commercially available house cricket powders (CP) sourced from six countries: England (CP1), Scotland (CP2), Vietnam (CP3), Thailand (CP4), Canada (CP5), and Poland (CP6). Trace elements (As, Cd, Cr, I, Ni, Se, Zn, Hg, Pb, and Sb) were quantified following microwave digestion of samples in nitric acid, using inductively coupled plasma mass spectrometry (ICP-MS). Mycotoxins, including aflatoxins B1 and B2, fumonisins B1 and B2, ochratoxin A, and trichothecenes such as DON, 3-AcDON, and NIV, were determined using chromatographic methods appropriate for each analyte group, including GC-MS and HPLC with fluorescence detection. Pesticide residues were analysed via liquid chromatography–tandem mass spectrometry (LC-MS/MS).
The results indicated that the majority of CP samples exhibited low and relatively safe levels of the targeted con- taminants. However, elevated concentrations were observed in one sample, specifically arsenic (0.35 ± 0.01 mg/ kg d.m.) and boscalid residue (3.95 ± 2.1 mg/kg d.m.). These findings warrant particular attention to the rearing conditions, including feed quality and environmental factors, to minimize potential bioaccumulation risks in future production." (...)
Wspieranie dzieci w wieku przedszkolnym z grupy ryzyka dysleksji w rozwoju psychomotorycznym jako czynnik wczesnej profilaktyki trudności w nauce czytania i pisania
(Uniwersytet Ignatianum w Krakowie Wydział Pedagogiczny, 2026) Kurowska, Barbara
Abstrakt: "Celem artykułu jest ukazanie znaczenia rozwoju psychomotoryczne go oraz oddziaływań pedagogicznych i logopedycznych w kontekście wczesnej profilaktyki trudności w nauce czytania i pisania u dzieci w wieku przedszkolnym z grupy ryzyka dysleksji. Przedmiotem analizy uczyniono zależności między poziomem rozwoju funkcji psychomotorycznych i językowych a gotowością dziecka do podjęcia nauki szkolnej, a także znaczenie wczesnej diagnozy i obserwacji pedagogicznych. Podjęta problematyka wyraża się w pytaniach: jakie symptomy ryzyka dysleksji mogą być identyfikowane na etapie edukacji przed- szkolnej oraz w jaki sposób działania nauczycieli i specjalistów mogą wspierać rozwój dziecka i ograniczać trudności edukacyjne? Rozważania koncentrują się wokół trzech obszarów. Pierwszy obejmuje charakterystykę rozwoju psychomotorycznego jako fundamentu nabywania umiejętności szkolnych. Drugi dotyczy symptomów ryzyka dysleksji oraz znaczenia wczesnej diagnozy. Trzeci przedstawia kierunki oddziaływań wspierających rozwój funkcji percepcyjno-motorycznych i językowych. W konkluzji podkreślono, że wczesna identyfikacja trudności oraz zintegrowane działania pedagogiczne i logopedyczne sprzyjają wyrównywaniu ewentualnych deficytów oraz zaakcentowano praktyczny wymiar działań profilaktycznych w edukacji przedszkolnej." (...)