Repozytorium Uniwersytetu
Andrzeja Frycza Modrzewskiego
w Krakowie
Witaj w Repozytorium Uniwersytetu
Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie
Repozytorium eRIKA to cyfrowa kolekcja dokumentów stanowiących świadectwo naukowej, badawczej oraz dydaktycznej działalności pracowników Uniwersytetu Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie. Znajdziesz tu między innymi: artykuły naukowe, książki i fragmenty książek, rozprawy doktorskie, raporty z prac badawczych, nagradzane prace magisterskie i licencjackie oraz materiały konferencyjne. A wszystko w otwartym dostępie! Zbiory w DSpace
Wybierz Zbiór, aby przeglądać jego Kolekcje
Teraz wyświetlane 1 - 5 z 5
Najnowsze publikacje
Przestępstwo obrazy czci popełnione drukiem w świetle orzecznictwa Sądu Okręgowego w Krakowie w latach 1919–1939
(Oficyna Wydawnicza AFM Uniwersytetu Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie, 2026) Dutka, Paweł
Wstęp: "Temat obrazy czci popełnionej drukiem zasługiwał na zainteresowanie z kilku względów. Powinien budzić atencję zarówno prawników, jak i historyków, w szczególności historyków prasy, prasoznawców, socjologów, a nawet politologów. Tych ostatnich z uwagi na to, że znaczna część spraw o obrazę czci popełnioną drukiem dotyczyła polityków. Przedmiotem wielu inkryminowanych artykułów była ostra polemika czasopism funkcjonujących jako organy partii politycznych. Z socjologicznego punktu widzenia praca daje pewien obraz tego, „o co obrażali się” przedstawiciele najwyższych warstw społecznych okresu międzywojennego i jaki język służył do „obrażania” innych. Z punktu widzenia nauki prawa przestępstwa skierowane przeciwko czci i godności (w tym przestępstwo obrazy czci popełnionej drukiem) w okresie międzywojennym są warte uwagi ze względu na bardzo istotne zmiany, jakie dokonały się w tym okresie w prawie pozytywnym, zwłaszcza na obszarze byłego zaboru austriackiego, zarówno w przepisach prawa materialnego, jak i prawa procesowego, odnoszące się do ścigania ww. czynów. Zmiany na obszarze, gdzie obowiązywało po odzyskaniu niepodległości prawo austriackie, były najgłębsze i co istotne – przyczyniły się do wprowadzenia rozwiązań prawnych zbliżonych do obecnie obowiązujących. Dotyczy to zarówno znamion występków zniesławienia i znieważenia, jak i procedury karnej w zakresie ich ścigania.
Ustawa karna austriacka z 1852 r., która w okresie międzywojennym była powszechnie oceniana jako przestarzała i zbyt kazuistyczna, przewidywała aż trzy zasadnicze typy zniesławienia, a przy uwzględnieniu typu czynu w postaci wystawienia na publiczne pośmiewisko (później formalnie zdepenalizowanego) – cztery typy. Ponadto ustawa zawierała wiele typów przestępstw mających charakter przepisów szczególnych, których przedmiotem ochrony była dobra sława i godność, a które wyodrębniono z uwagi na okoliczności popełnienia tych czynów, w tym z uwagi na przedmiot zamachu – osobę czy instytucję, którą zniesławiono czy znieważono. Jeżeli chodzi o przepisy prawa procesowego, co najistotniejsze, przestępstwa obrazy czci popełnione drukiem na gruncie procedury austriackiej należały do jurysdykcji sądów przysięgłych. W okresie międzywojennym treść przepisów procedury karnej dotyczących ścigania przestępstw obrazy czci – zwłaszcza w wyniku wejścia w życie Kodeksu postępowania karnego z 1928 r. oraz Kodeksu karnego z 1932 r. – uzyskała kształt co do zasady identyczny z obecnym stanem prawnym w zakresie ścigania przestępstw zniesławienia i znieważenia.
Należy przy tym zauważyć, że na podstawie prawa cywilnego w początkach okresu międzywojennego, tak na gruncie prawa austriackiego, jak i rosyjskiego oraz niemieckiego, w praktyce nie było możliwości skutecznego dochodzenia zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w wyniku pomówienia, jeżeli zniesławienie nie było powiązane bezpośrednio ze szkodą stricte materialną. Postępowanie karne było zatem jedyną drogą dochodzenia praw w przypadku tego rodzaju czynów. Nawet po wprowadzeniu znanego obecnie (i coraz mocniej krytykowanego) dualizmu ochrony prawnej w tym zakresie (zadośćuczynienie tego rodzaju przewidywał już bowiem Kodeks zobowiązań z 1934 r.) dla ludzi honorowych, którzy zgodnie z duchem czasu odrzucali pojedynek jako możliwą reakcję na zniewagę, nadal w zasadzie jedyną odpowiednią drogą do uzyskania zadośćuczynienia przez oczyszczenie się z zarzutów i przykładne ukaranie sprawcy
stanowiło postępowanie karne.
Temat niniejszej pracy jest interesujący także z uwagi na aktualne spory doktrynalne w zakresie zasadności penalizacji zniesławienia i znieważenia. Należy zauważyć, że jeżeli chodzi o zmianę przepisów prawa karnego materialnego, J. Makarewicz i inni przedstawiciele doktryny wywodzący się z ośrodków naukowych byłego zaboru austriackiego odegrali kluczową rolę, a rozwiązania prawne, które ostatecznie zostały wypracowane w okresie międzywojennym, również w zakresie procedury karnej, funkcjonują do dnia dzisiejszego w zasadniczo niezmienionej formie. Rozwiązania te powinny stanowić punkt wyjścia przy obecnych rozważaniach o ewentualnych istotnych zmianach w zakresie ścigania przestępstw zniesławienia i znieważenia.
Warto nadmienić, że akta Sądu Okręgowego w Krakowie dotyczące ww. przestępstw, znajdujące się w zbiorach Archiwum Narodowego w Krakowie, nie były dotąd przedmiotem pogłębionych badań naukowych. Zagadnienia prawne dotyczące obrazy czci ukazano w świetle orzecznictwa tegoż sądu, co pozwoliło z jednej strony uzyskać jeszcze pełniejszy obraz rzeczywistego zastosowania przepisów prawa materialnego i procesowego w zakresie przestępstw obrazy czci popełnionych drukiem, a z drugiej strony – pozwoliło naświetlić charakter ówczesnych zniewag i sposób definiowania czci i godności jako dóbr prawnych.
Celem monografii była także systematyzacja wiedzy na temat wprowadzonych w okresie międzywojennym najistotniejszych zmian w przepisach prawa materialnego oraz procesowego odnoszących się do przestępstw zniesławienia i znieważenia, popełnionych za pomocą pisma drukowego, brakuje bowiem szczegółowego opracowania w tym zakresie. Punkt odniesienia stanowiły przepisy obowiązujące po odzyskaniu niepodległości na terenie byłego zaboru austriackiego stosowane w praktyce przez Sąd Okręgowy w Krakowie2. Praca zawiera syntetyczne ujęcie i analizę wskazywanych przez doktrynę ocen dokonanych zmian w przepisach prawa, i celu tych zmian, w konfrontacji z praktyką orzeczniczą tego sądu."(...)
Chemical safety of Acheta domesticus powders: a cross-country study of trace elements, mycotoxins and feed-derived pesticide residues
(De Gruyter, 2026-07-07) Kurek, Jakub Michał; Kowalczewski, Przemysław Łukasz; Stuper-Szablewska, Kinga; Buśko, Maciej; Perczak, Adam; Ruszkowska, Millena; Proch, Jędrzej; Nowicki, Marcin; Niedzielski, Przemysław; Krejpcio, Zbigniew
Abstract: "Among edible insect species, the house cricket (Acheta domesticus) has gained particular prominence in commercial insect farming and various food applications. Since insects intended for use as food or feed can bioaccumulate biological and chemical contaminants, rigorous safety monitoring is essential. The objective of this study was to assess the levels of trace elements, mycotoxins, and pesticide residues in commercially available house cricket powders (CP) sourced from six countries: England (CP1), Scotland (CP2), Vietnam (CP3), Thailand (CP4), Canada (CP5), and Poland (CP6). Trace elements (As, Cd, Cr, I, Ni, Se, Zn, Hg, Pb, and Sb) were quantified following microwave digestion of samples in nitric acid, using inductively coupled plasma mass spectrometry (ICP-MS). Mycotoxins, including aflatoxins B1 and B2, fumonisins B1 and B2, ochratoxin A, and trichothecenes such as DON, 3-AcDON, and NIV, were determined using chromatographic methods appropriate for each analyte group, including GC-MS and HPLC with fluorescence detection. Pesticide residues were analysed via liquid chromatography–tandem mass spectrometry (LC-MS/MS).
The results indicated that the majority of CP samples exhibited low and relatively safe levels of the targeted con- taminants. However, elevated concentrations were observed in one sample, specifically arsenic (0.35 ± 0.01 mg/ kg d.m.) and boscalid residue (3.95 ± 2.1 mg/kg d.m.). These findings warrant particular attention to the rearing conditions, including feed quality and environmental factors, to minimize potential bioaccumulation risks in future production." (...)
Wspieranie dzieci w wieku przedszkolnym z grupy ryzyka dysleksji w rozwoju psychomotorycznym jako czynnik wczesnej profilaktyki trudności w nauce czytania i pisania
(Uniwersytet Ignatianum w Krakowie Wydział Pedagogiczny, 2026) Kurowska, Barbara
Abstrakt: "Celem artykułu jest ukazanie znaczenia rozwoju psychomotoryczne go oraz oddziaływań pedagogicznych i logopedycznych w kontekście wczesnej profilaktyki trudności w nauce czytania i pisania u dzieci w wieku przedszkolnym z grupy ryzyka dysleksji. Przedmiotem analizy uczyniono zależności między poziomem rozwoju funkcji psychomotorycznych i językowych a gotowością dziecka do podjęcia nauki szkolnej, a także znaczenie wczesnej diagnozy i obserwacji pedagogicznych. Podjęta problematyka wyraża się w pytaniach: jakie symptomy ryzyka dysleksji mogą być identyfikowane na etapie edukacji przed- szkolnej oraz w jaki sposób działania nauczycieli i specjalistów mogą wspierać rozwój dziecka i ograniczać trudności edukacyjne? Rozważania koncentrują się wokół trzech obszarów. Pierwszy obejmuje charakterystykę rozwoju psychomotorycznego jako fundamentu nabywania umiejętności szkolnych. Drugi dotyczy symptomów ryzyka dysleksji oraz znaczenia wczesnej diagnozy. Trzeci przedstawia kierunki oddziaływań wspierających rozwój funkcji percepcyjno-motorycznych i językowych. W konkluzji podkreślono, że wczesna identyfikacja trudności oraz zintegrowane działania pedagogiczne i logopedyczne sprzyjają wyrównywaniu ewentualnych deficytów oraz zaakcentowano praktyczny wymiar działań profilaktycznych w edukacji przedszkolnej." (...)
Landscape of mutational profiles in a Polish cohort of patients diagnosed with idiopathic pulmonary arterial hypertension
(Via Medica, 2025-09-23) Borys, Agnieszka M.; Jonas, Kamil; Sochacka, Ewelina; Kołton-Wróż, Maria; Wołkow, Paweł; Wypasek, Ewa; Pelc, Ewa; Małecki, Maciej T.; Kopeć, Grzegorz; Totoń-Żurańska, Justyna
Introduction: "Pulmonary arterial hypertension (PAH) is a rare vascular disorder, characterized by narrowing of the pulmonary arteries due to vasoconstriction and vascular remodeling [1–3]. The
national registry reports a PAH incidence of 5.2 cases per million per year and a prevalence of 30.8 cases per million in Poland [4, 5]. While its etiology remains partly unclear, genetic factors have been implicated in certain patient groups [6–8]. However, the molecular background of this population has not been systematically studied. Therefore, we aimed to comprehensively characterize the genetic landscape of PAH in Polish patients." (...)