Państwo i Społeczeństwo 2025, nr specjalny Pedagogiczno-psychologiczne aspekty współczesności

Uproszczony widok
dc.contributor.authorAksman, Joanna
dc.contributor.authorMajczyna, Marek
dc.contributor.authorGrzesiak, Krystyna
dc.contributor.authorMisiuk, Agnieszka
dc.contributor.authorBachowska, Monika
dc.contributor.authorRokicki, Andrzej
dc.contributor.authorSkulicz, Danuta
dc.contributor.authorNęcki, Zbigniew
dc.contributor.authorOstrowski, Tadeusz Marian
dc.contributor.authorMajka, Rafał
dc.contributor.authorKorab, Maciej
dc.contributor.authorFranczyk, Joanna Agata
dc.contributor.authorKępiński, Jan
dc.date.accessioned2026-03-04T09:43:02Z
dc.date.available2026-03-04T09:43:02Z
dc.date.issued2025
dc.description.abstractWprowadzenie: "Współczesność i dynamika zachodzących w niej zmian powodują, że spektrum problemów pedagogicznych bardzo się poszerza. Z tego powodu zarówno naukowcy, jak i praktycy, biorąc pod uwagę coraz to nowsze wyzwania edukacyjno-wychowawcze, podejmują wiele wątków badawczych, przedstawiając je – co charakterystyczne – za pomocą różnych mediów, a także podczas szkoleń, konferencji czy webinarów. Choć świat popandemiczny (po 2020 r.) charakteryzuje się rozkwitem nowych technologii i sposobów elektronicznego komunikowania się, a także nowym rodzajem relacji wirtualnych, to jednak człowiek (dziecko, młodzież, dorośli: w tym nauczyciele, seniorzy) w niesamowicie obfitym elektronicznie świecie coraz częściej czuje się samotny, a nawet – jak prezentują to najnowsze badania – zagrożone staje się jego zdrowie fizyczne i psychiczne. Na potwierdzenie powyższej tezy warto przytoczyć wnioski z wykonanego w 2023 r. dużego badania jakości życia dzieci i młodzieży w Polsce, dokonanego na próbie ponad 4,6 tys. osób. Zbadano jakość życia w następujących aspektach: aktywność fizyczna, samopoczucie psychiczne, życie rodzinne i osobiste, wsparcie społeczne i rówieśnicy, środowisko szkolne oraz – co związane z migracją wojenną na Ukrainie – relacje z dziećmi i młodzieżą z Ukrainy. Co symptomatyczne, samopoczucie fizyczne dzieci wraz z wiekiem obniża się, podobne dane dotyczą dobrostanu psychicznego, który jest znacznie wyższy u dzieci niż u młodzieży. Jak twierdzą badacze, niepokój w aspekcie samopoczucia psychicznego budzą przede wszystkim dane dotyczące własnej samooceny. Wraz z wiekiem wzrasta także niechęć dzieci do szkoły. W aspekcie kontaktów z rówieśnikami z Ukrainy polscy uczniowie twierdzą, że nie mają możliwości wspólnych kontaktów, bowiem często uczniowie ci tworzą oddzielne grupy, jeśli chodzi o zajęcia pozalekcyjne. Budujące jest to, że relacje z rodzicami oraz rówieśnikami oceniane są dobrze, choć zarówno dzieci, jak i młodzież wskazują na zbyt mało czasu, który rodzice im poświęcają. Na obniżenie dobrostanu psychicznego uczniów w 2020 r. wskazywały także autorki raportu Wypalenie szkolne u adolescentów będącego podsumowaniem polsko-amerykańskich badań. W szczególności potwierdzono tezę, że „ryzyko pojawienia się wypalenia szkolnego rośnie w sytuacji niekorzystnej psychospołecznej charakterystyki jednostki i jej środowiska oraz występujących deficytów w zakresie globalnej zdolności do walki ze stresem”. W opisywanych badaniach dotyczących uczniów szkół ponadpodstawowych zwrócono szczególną uwagę na ich chroniczne poczucie przeciążenia psychicznego, wyczerpanie sił, nadmierne obowiązki szkolne, presję otoczenia dotyczącą wysokich wyników i sukcesów edukacyjnych, zawiedzenie wiedzą przekazywaną w szkole. Autorki badania twierdzą, że niezdolność młodych ludzi do korzystania z posiadanych zasobów osobistych oraz presja środowiska (rodziny, szkoły, rówieśników) są bezpośrednimi przyczynami utraty pozytywnego nastawienia do szkoły i powodem rezygnacji z dalszego kształcenia. Badania te wskazywały wyraźnie na potrzebę wygenerowania strategii zaradczych obejmujących: szczebel indywidualny w placówce konkretnego ucznia, szczebel budowania bliskich relacji ze środowiskiem pozaszkolnym oraz szczebel kompleksowych zmian systemowych o charakterze ogólnopolskim, uwzględniający oddziaływania prozdrowotne. Postulaty te znajdują odzwierciedlenie w dzisiejszych działaniach polityki edukacyjnej, bowiem w roku szkolnym 2025/2026 wprowadzony zostanie nowy przedmiot: edukacja zdrowotna, obejmujący także znaczenie budowania więzi, poznawania swoich słabych i mocnych stron, budowania pozytywnego klimatu współdziałania, samorozwoju i motywacji do nabywania wiedzy przez uczniów. Na bardzo ciekawe zjawisko związane ze współczesnymi problemami pedagogicznymi, w wydanej w 2021 r. publikacji pod znamiennym tytułem Samotne ciało. Doświadczenie cielesności przez dzieci i ich rodziców, zwróciła uwagę Katarzyna Schier, która od wielu lat prowadzi liczne badania nad zapisem doświadczeń interpersonalnych nie tylko w umysłach danych osób, ale także w ich ciałach. W publikacji zawarte są teksty różnych zaproszonych do debaty naukowczyń, które podjęły się rozważań nad postawioną przez Schier tezą, iż „dziecko z trudną historią rodzinną, czyli wychowywane przez «poranionych» dorosłych, staje się SAMOTNE – nie tylko w sensie funkcjonowania psychicznego, lecz także cielesnego”. Autorka tych badań z biegiem lat zmodyfikowała tezę, którą przyjęła za Susan Grogan, że obraz ciała to myśli, uczucia i spostrzeżenia danej osoby na temat jej ciała. Schier rozszerzyła tę definicję o obszar działania w odniesieniu do ciała – skłoniły ją do tego powszechne w naszej kulturze modyfikacje ciała, szczególnie w odniesieniu do osób w okresie dorastania, które przecież pozostają w trakcie kształtowania tożsamości w wymiarze psychicznym i cielesnym. Autorka uważa, że ogromną rolę odgrywają wczesnodziecięce doświadczenia w relacji dziecko–opiekun. Współwystępująca samotność dziecka na poziomie cielesnym i psychicznym wiązać się może z zaniedbywaniem relacji z opiekunem, m.in. w sytuacji różnego rodzaju przemocy – fizycznej, psychicznej, seksualnej, a także przemocy ukrytej, o której możemy mówić np. w sytuacji odwrócenia ról w rodzinie, kiedy dziecko, przykładowo, z powodu uzależnienia jednego z rodziców musi pełnić rolę rodzica. Bezpieczna więź z opiekunem i jego empatia w stosunku do dziecka to – jak określił to Simon Baron-Cohen – „wewnętrzny garniec złota”, jeden z najcenniejszych zasobów występujących na naszym świecie."(...)
dc.identifier.eissn2451-0858
dc.identifier.issn1643-8299
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/11315/31569
dc.language.isopl
dc.publisherOficyna Wydawnicza AFM Uniwersytetu Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie
dc.rightsCC BY-NC-ND 4.0
dc.subjectedukacja międzykulturowa
dc.subjectkompetencje międzykulturowe
dc.subjectszkoła
dc.subjectnauczyciel
dc.subjectpersonalizacja procesu kształcenia
dc.subjectzawód nauczyciela
dc.subjectwsparcie
dc.subjectwypalenie zawodowe
dc.subjecttalent
dc.subjectmuzyka
dc.subjectorkiestra
dc.subjectedukacja
dc.subjectrelacja
dc.subjectseniorzy
dc.subjectaktywność fizyczna
dc.subjectmotywacja
dc.subjectbariery
dc.subjectdzieci w młodszym wieku szkolnym
dc.subjectumiejętności życiowe
dc.subjectuzdolnienia plastyczne
dc.subjectinkluzja
dc.subjecteksperyment pedagogiczny
dc.subjectmodel Nauka – Sztuka – Edukacja
dc.subjectkomunikacja interpersonalna
dc.subjectpomiar sprawności komunikacyjnej
dc.subjectSkala Aktywności Komunikacyjnej (SAK)
dc.subjectsens życia
dc.subjectwolność podmiotowa
dc.subjectwartości
dc.subjectwewnątrzsterowność
dc.subjectchoroba wieńcowa
dc.subjectdepresja
dc.subjectlęk
dc.subjectprofilaktyka skojarzona
dc.subjectprawa człowieka
dc.subjectżywa polityka profilaktyczna
dc.subjectredukcja szkód
dc.subjectprewencja HIV/AIDS
dc.subjectbezdomność
dc.subjectosobowość
dc.subjectpoczucie zagrożenia
dc.subjectradzenie sobie
dc.subjectwywiad narracyjny
dc.subjectwypalenie zawodowe
dc.subjectfizjoterapia
dc.subjectobciążenia zawodowe
dc.subjectstres zawodowy
dc.subjectzasoby psychologiczne
dc.subjectintercultural education
dc.subjectintercultural competence
dc.subjectschool
dc.subjectteacher
dc.subjectpersonalisation of the learning process
dc.subjecttutoring
dc.subjectteaching profession
dc.subjectsupport
dc.subjectprofessional burnout
dc.subjecttalent
dc.subjectmusic
dc.subjectorchestra
dc.subjecteducation
dc.subjectrelationship
dc.subjectseniors
dc.subjectphysical activity
dc.subjectmotivation
dc.subjectbarriers
dc.subjectchildren at an early school age
dc.subjectlife skills
dc.subjectartistic talents
dc.subjectinclusion
dc.subjectpedagogical experiment
dc.subjectScience – Art – Education model
dc.subjectmeaning in life
dc.subjectsubjective freedom
dc.subjectvalues
dc.subjectmental resilience
dc.subjectinternal control
dc.subjectcoronary artery disease
dc.subjectdepression
dc.subjectanxiety
dc.subjectcombination prevention
dc.subjecthuman rights
dc.subjectliving prevention policies
dc.subjectharm reduction
dc.subjectHIV/AIDS prevention
dc.subjecthomelessness
dc.subjectpersonality
dc.subjectsense of threat
dc.subjectcoping
dc.subjectnarrative interview
dc.subjectoccupational burnout
dc.subjectphysical therapy
dc.subjectwork demands
dc.subjectjob stress
dc.subjectpsychological resources
dc.subject.otherPedagogika
dc.subject.otherPsychologia
dc.titlePaństwo i Społeczeństwo 2025, nr specjalny Pedagogiczno-psychologiczne aspekty współczesności
dc.typeCzasopismo
Pliki
Oryginalne pliki
Teraz wyświetlane 1 - 1 z 1
Miniatura
Nazwa:
Panstwo_i_Społeczenstwo_2025_nr_specjalny_Pedagogiczno_psychologiczne_aspekty_wspolczesnosci.pdf
Rozmiar:
2.04 MB
Format:
Adobe Portable Document Format
Pobierz
Licencja
Teraz wyświetlane 1 - 1 z 1
Brak miniatury
Nazwa:
license.txt
Rozmiar:
2.39 KB
Format:
Item-specific license agreed upon to submission
Opis:
Pobierz
Kolekcje
Państwo i Społeczeństwo, 2025