Wstęp: "Temat obrazy czci popełnionej drukiem zasługiwał na zainteresowanie z kilku względów. Powinien budzić atencję zarówno prawników, jak i historyków, w szczególności historyków prasy, prasoznawców, socjologów, a nawet politologów. Tych ostatnich z uwagi na to, że znaczna część spraw o obrazę czci popełnioną drukiem dotyczyła polityków. Przedmiotem wielu inkryminowanych artykułów była ostra polemika czasopism funkcjonujących jako organy partii politycznych. Z socjologicznego punktu widzenia praca daje pewien obraz tego, „o co obrażali się” przedstawiciele najwyższych warstw społecznych okresu międzywojennego i jaki język służył do „obrażania” innych. Z punktu widzenia nauki prawa przestępstwa skierowane przeciwko czci i godności (w tym przestępstwo obrazy czci popełnionej drukiem) w okresie międzywojennym są warte uwagi ze względu na bardzo istotne zmiany, jakie dokonały się w tym okresie w prawie pozytywnym, zwłaszcza na obszarze byłego zaboru austriackiego, zarówno w przepisach prawa materialnego, jak i prawa procesowego, odnoszące się do ścigania ww. czynów. Zmiany na obszarze, gdzie obowiązywało po odzyskaniu niepodległości prawo austriackie, były najgłębsze i co istotne – przyczyniły się do wprowadzenia rozwiązań prawnych zbliżonych do obecnie obowiązujących. Dotyczy to zarówno znamion występków zniesławienia i znieważenia, jak i procedury karnej w zakresie ich ścigania. Ustawa karna austriacka z 1852 r., która w okresie międzywojennym była powszechnie oceniana jako przestarzała i zbyt kazuistyczna, przewidywała aż trzy zasadnicze typy zniesławienia, a przy uwzględnieniu typu czynu w postaci wystawienia na publiczne pośmiewisko (później formalnie zdepenalizowanego) – cztery typy. Ponadto ustawa zawierała wiele typów przestępstw mających charakter przepisów szczególnych, których przedmiotem ochrony była dobra sława i godność, a które wyodrębniono z uwagi na okoliczności popełnienia tych czynów, w tym z uwagi na przedmiot zamachu – osobę czy instytucję, którą zniesławiono czy znieważono. Jeżeli chodzi o przepisy prawa procesowego, co najistotniejsze, przestępstwa obrazy czci popełnione drukiem na gruncie procedury austriackiej należały do jurysdykcji sądów przysięgłych. W okresie międzywojennym treść przepisów procedury karnej dotyczących ścigania przestępstw obrazy czci – zwłaszcza w wyniku wejścia w życie Kodeksu postępowania karnego z 1928 r. oraz Kodeksu karnego z 1932 r. – uzyskała kształt co do zasady identyczny z obecnym stanem prawnym w zakresie ścigania przestępstw zniesławienia i znieważenia. Należy przy tym zauważyć, że na podstawie prawa cywilnego w początkach okresu międzywojennego, tak na gruncie prawa austriackiego, jak i rosyjskiego oraz niemieckiego, w praktyce nie było możliwości skutecznego dochodzenia zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w wyniku pomówienia, jeżeli zniesławienie nie było powiązane bezpośrednio ze szkodą stricte materialną. Postępowanie karne było zatem jedyną drogą dochodzenia praw w przypadku tego rodzaju czynów. Nawet po wprowadzeniu znanego obecnie (i coraz mocniej krytykowanego) dualizmu ochrony prawnej w tym zakresie (zadośćuczynienie tego rodzaju przewidywał już bowiem Kodeks zobowiązań z 1934 r.) dla ludzi honorowych, którzy zgodnie z duchem czasu odrzucali pojedynek jako możliwą reakcję na zniewagę, nadal w zasadzie jedyną odpowiednią drogą do uzyskania zadośćuczynienia przez oczyszczenie się z zarzutów i przykładne ukaranie sprawcy stanowiło postępowanie karne. Temat niniejszej pracy jest interesujący także z uwagi na aktualne spory doktrynalne w zakresie zasadności penalizacji zniesławienia i znieważenia. Należy zauważyć, że jeżeli chodzi o zmianę przepisów prawa karnego materialnego, J. Makarewicz i inni przedstawiciele doktryny wywodzący się z ośrodków naukowych byłego zaboru austriackiego odegrali kluczową rolę, a rozwiązania prawne, które ostatecznie zostały wypracowane w okresie międzywojennym, również w zakresie procedury karnej, funkcjonują do dnia dzisiejszego w zasadniczo niezmienionej formie. Rozwiązania te powinny stanowić punkt wyjścia przy obecnych rozważaniach o ewentualnych istotnych zmianach w zakresie ścigania przestępstw zniesławienia i znieważenia. Warto nadmienić, że akta Sądu Okręgowego w Krakowie dotyczące ww. przestępstw, znajdujące się w zbiorach Archiwum Narodowego w Krakowie, nie były dotąd przedmiotem pogłębionych badań naukowych. Zagadnienia prawne dotyczące obrazy czci ukazano w świetle orzecznictwa tegoż sądu, co pozwoliło z jednej strony uzyskać jeszcze pełniejszy obraz rzeczywistego zastosowania przepisów prawa materialnego i procesowego w zakresie przestępstw obrazy czci popełnionych drukiem, a z drugiej strony – pozwoliło naświetlić charakter ówczesnych zniewag i sposób definiowania czci i godności jako dóbr prawnych. Celem monografii była także systematyzacja wiedzy na temat wprowadzonych w okresie międzywojennym najistotniejszych zmian w przepisach prawa materialnego oraz procesowego odnoszących się do przestępstw zniesławienia i znieważenia, popełnionych za pomocą pisma drukowego, brakuje bowiem szczegółowego opracowania w tym zakresie. Punkt odniesienia stanowiły przepisy obowiązujące po odzyskaniu niepodległości na terenie byłego zaboru austriackiego stosowane w praktyce przez Sąd Okręgowy w Krakowie2. Praca zawiera syntetyczne ujęcie i analizę wskazywanych przez doktrynę ocen dokonanych zmian w przepisach prawa, i celu tych zmian, w konfrontacji z praktyką orzeczniczą tego sądu."(...)